Cinsiyet, Cinsiyet Kimliği ve Toplumsal Cinsiyet

Cinsiyet, cinsiyet kimliği ve toplumsal cinsiyet...

Cinsiyet, Cinsiyet Kimliği ve Toplumsal Cinsiyet Arasındaki Farklar Nelerdir?

Cinsiyet, cinsiyet kimliği ve toplumsal cinsiyet kavramları genellikle karıştırılır. Fakat aslında hepsi farklı kavramlardır.

Cinsiyet, bireyin sahip olduğu üreme organlarına ve kromozomlara dayanarak doğum anında bir doktor tarafından atanan etikettir.

Cinsiyet kimliği, bireyin biyolojik (atanmış) cinsiyetini değil, ait olduğunu hissettiği cinsiyetin ifade ediliş biçimidir. Yaşamın erken dönemlerinde hissedilen bir duygudur.

Toplumsal cinsiyet ise çok daha karmaşık bir kavramdır. Sosyal ve yasal kurallara dayanan toplumdan; davranışlar, özellikler ve düşüncelerle ilgili beklentiler kümesidir. Her kültürün, insanların cinsiyetlerine göre nasıl davranmaları gerektiğine dair belirli standartları vardır. Bu standartlar genellikle erkekleri ve kadınları kapsar. Daha çok davranışların cinsiyete göre şekillenmesiyle alakalıdır. 

Atanmış Cinsiyet (Biyolojik Cinsiyet) Nedir?

Atanmış cinsiyet, hormonlarınız, kromozomlarınız ve cinsel organlarınız da dahil olmak üzere tıbbi faktörlere dayanarak doğduğunuz anda üzerinize yapıştırılan etikettir. Çoğu insanın cinsiyeti erkek veya kadın olarak atanır.

Bireyin cinsel ve üreme anatomisi tipik dişi ya da erkek tanımlarına uymuyorsa, bu birey interseks olarak tanımlanabilir.

Bazı insanlar doğumdan hemen sonra atanan cinsiyeti “biyolojik cinsiyet” olarak adlandırırlar. Fakat bu terim oluşabilecek karmaşık biyolojik, anatomik ve kromozomal varyasyonları tam olarak karşılamaz. Cinsiyeti sadece biyolojik olarak erkek ya da biyolojik olarak kadın diye tanımlamak, insan vücudunda neler olup bitebileceğini tam olarak anlatmaya yetmez. 

“Biyolojik cinsiyet” demek yerine, bazı insanlar “doğumdan sonra atanmış cinsiyet” ifadesini tercih ederler. Bu, birinin (genellikle bir doktorun) bir başkası için verdiği kararı ifade eder. Biyolojik cinsiyet tahsisi, bir insanın vücudunda neler olup bittiğini, nasıl hissettiğini veya kendini tanılamama biçimini karşılayabilir de karşılamayabilir de.

Atanmış cinsiyeti belirleyen faktörler döllenme anında oluşur.

Her bir sperm, bir X veya bir Y kromozomuna sahiptir. Bütün yumurtalar ise X kromozomu kromozomuna. 

Sperm bir yumurtayı döllerse, X veya Y kromozomu, yumurtanın X kromozomu ile birleşir.

XX kromozomlu bir kişi genellikle kadın cinsiyetine ve üreme organlarına sahip olur ve bu bireylerin de cinsiyeti genellikle kadın olarak atanır.

XY kromozomlu bir kişi genellikle erkek cinsiyetine ve üreme organlarına sahiptir ve bu bireylerin de cinsiyeti genellikle erkek olarak atanır.

Bir başka kişi farklı kromozomal dizilime, farklı hormonal seviyelere ve organsal farklılıklara sahip olabilir. Bu durumlarda birey interseks olarak tanımlanır.

Toplumsal Cinsiyet Nedir?

Toplumsal cinsiyet atanmış cinsiyetten çok daha geniş ve karmaşık bir kavramdır. Toplumsal cinsiyet, toplumun beklentileri olan; cinsiyete eşlik eden davranışları, düşünceleri ve özellikleriyle ilgili beklentileri kapsayan toplumsal cinsiyet rollerini içerir.

Toplumsal cinsiyet, erkekleri ve kadınları kapsayan sosyal ve yasal bir yapılanmadır. Örneğin, kadın ve erkeklerin nasıl davranması, giyinmesi ve iletişim kurması gerektiğine dair fikirler, toplumsal cinsiyet algısına katkıda bulunur. 

Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet birbirleriyle karıştırılabilir kavramlardır. 

Biyolojik ya da atanmış cinsiyetin biyoloji, anatomi ve kromozomlarla ilgili olduğunu unutmayın. 

Toplumsal cinsiyet, kadın ve erkeklerin nasıl davranması gerektiği hakkında toplumun beklentileri, standartları ve özellikleridir.

Cinsiyet Kimliği Nedir?

Cinsiyet kimliği, bireyin kendisini nasıl hissettiği ve kendisini nasıl tanımladığıdır. Toplumumuzda en çok tanınan cinsiyetler, erkek ve kadın (Bu cinsiyet atamasıdır ve birinin cinsel organının cinsiyeti ile eşleştiği varsayımına dayanır) olmasına ve genellikle bireyin anatomisine (doğdukları zaman sahip oldukları üreme organlarına) dayanmalarına rağmen ikiden fazla cinsiyet vardır. 

Cinsiyet kimliği bireyin anatomisi ile ilgili değildir, bireyin kendisini nasıl algıladığı ve nasıl tanımladığıdır. Erkek, kadın, transseksüel, cinsiyetsiz, her iki cinsiyeti de kapsayan veya bunların farklı kombinasyonları gibi birçok farklı cinsiyet kimliği vardır.

Kıyafet, görünüm ve davranışların hepsi cinsiyet kimliğinin ifade edilmesinin bir yolu olabilir.

Çoğu insan erkek veya kadın olduğunu düşünür. Bazı insanlarsa kendini, maskülen bir kadın ya da feminen bir erkek gibi hisseder. Bazı insanlar kendini ne erkek ne de kadın gibi hisseder. Bu insanlar “genderqueer”, “gender variant” veya “gender fluid” gibi etiketleri seçebilir. 

Cinsiyet kimliğinizle ilgili hisleriniz 2 veya 3 yaş gibi erken bir dönemde başlar.

Bazı kişilerin atanmış cinsiyetleri ile cinsiyet kimlikleri hemen hemen aynıdır. Bu insanlara natrans bireyler denir.

Bazı insanların ise atanmış cinsiyetleri ile cinsiyet kimlikleri uyuşmaz (yani atanmış cinsiyeti kadındır, ama cinsiyet kimliği erkektir ya da tam tersi). Bu insanlara transseksüel veya trans kadın/erkek denir. Transeksüel insanların hepsi aynı kimliği paylaşmaz.

İnterseks bireyler “kadın” olarak kabul edilen bazı biyolojik özelliklerle ve “erkek” olarak kabul edilen bazı özelliklerle birlikte doğarlar.

İnterseks Ne Demektir?

İnterseks tanımı, gerek kromozom yapısı gerekse cinsel organlarının yapısıyla hem kadın hem de erkek biyolojik özelliklerini taşıyan, bu yüzden de doktorların cinsiyet atamakta zorlandıkları bireyler için kullanılabilir. 

İnterseks olmak, insanlarda doğal olarak meydana gelen bir farklılıktır ve tıbbi bir sorun değildir. Aynı zamanda çoğu insanın tahmin edebileceğinden çok daha yaygındır. Tam olarak kaç insanın interseks olduğu bilinmese de, yapılan araştırmalardan yola çıkılarak ABD’de doğan her 100 kişiden 1’inin interseks olduğu tahmin edilmekte.

İntersek olma durumunun da varyasyonları vardır. Bazı interseks bireylerde belli belirsiz cinsel organlar bulunurken, bazılarında yumurtalık ve erbezi dokuları gibi içsel organlar bulunabilir. 

Bazı interseks bireyler, XXY gibi, XY (erkek) ve XX’den (kadın) farklı kromozom kombinasyonuna sahiptir. Ve bazı bireyler de tamamen erkek ya da tamamen kadın cinsel organlarıyla doğmalarına rağmen ergenlik döneminde vücutlarının salgıladıkları hormonlar görünüşleriyle uymayabiliyor. 

Bir insan interseks cinsel organıyla doğuyorsa, doğumda interseks olarak tanımlanabilir. 

Daha açık bir şekilde erkek veya dişi dış cinsel organları ile doğmuş insanlar, ergenlik dönemi gibi, yaşamın ilerleyen zamanlarına kadar interseks olduklarını bilemeyebilirler. Bazı insanlarsa, tüm hayatlarını, interseks olduklarının farkına varmadan sürdürebilirler.

Birey İnterseks Olarak Doğduğunda Ne Olur?

İnterseks olmaya dair farkındalık giderek artıyor. Geçmişte, bir bebek interseks olarak doğduğunda, doktorlar ve aile tarafından bir cinsiyete karar verilir ve bebek “normalleştirme” adı altında ameliyat edilirdi. Bebeğin üreme organlarına yapılan cerrahi müdahale ve ayrıca ergenlik çağındaki çocuklara erkek veya kadın hormonları verilmesi durumu yaygındı. Fakat elbette bazen, ailenin ve doktorun çocuğun rızasını almadan seçtiği cinsiyet, genç kişinin büyüdüğü zaman kendini ait hissettiği cinsiyet kimliğiyle eşleşmeyebiliyordu.

Bugün, gün geçtikçe daha fazla insan, interseks bireylere yönelik tıbbi müdahalelerin, kendilerini hangi cinsiyetle özdeşleştireceklerine ve varsa istedikleri tedavilere karar verecek yaşa gelene kadar ertelenmesi gerektiğine inanıyor.

Eğer interseks bir çocuğunuz varsa, cinsiyet, cinsiyet kimliği gibi konular hakkında bilinçlenmeniz ve çocuğunuzu bilinçlendirmeniz çocuğunuzun hayatını etkileyecek oldukça önemli bir noktadır. Çocuğunuzun sağlıklı bir cinsiyet kimliği ve beden imajı geliştirmesine yardımcı olabilirsiniz.

Toplumsal Cinsiyet Rolleri Nelerdir?

Toplumumuzda, erkeklerin ve kadınların nasıl giyinmeleri, davranmalarını ve kendilerini sunmalarını gerektiğine dair bir takım kalıplar vardır.

Toplumsal cinsiyet rolleri, atanmış cinsiyete bağlı olarak nasıl davranmamız, konuşmamız, giyinmemiz vb. gerektiğini belirleyen kalıplardır. 

Örneğin, kız çocuklarının ve kadınların genellikle “kadınsı” şekillerde giyinmeleri ve kibar, uzlaşmacı ve besleyici olmaları beklenir. oğlan çocuklarının ve erkeklerinse genel olarak güçlü, agresif ve cesur olmaları beklenir.

Her toplumun, etnik grubun ve kültürün cinsiyetlere atadıkları roller, bu rollerden beklentileri vardır ve bu beklentiler toplumdan topluma farklılık gösterebilirler. Aynı zamanda bu rollerin zamanla toplum içerisinde de değişime uğradığı gözlenir. 

Toplumsal Cinsiyet Stereotipleri İnsanları Nasıl Etkiler?

Stereotip, aşırı basitleştirilmiş olmasına ve her zaman doğru olmamasına rağmen, bir kişi veya grup hakkında yaygın olarak kabul edilen bir yargılama veya önyargıdır. Cinsiyetle ilgili yargılar, bireylerin cinsiyetleri nedeniyle eşitliğe dayanmayan ve haksız muameleler görmelerine neden olabilir. Buna cinsiyetçilik denir.

Dört temel cinsiyet stereotipi vardır:

Kişilik özellikleri – Örneğin, erkeklerin genellikle kendilerine güvenmeleri ve saldırgan olmaları beklenirken, kadınların genellikle ağırbaşlı ve duygusal olmaları beklenir.

Ev içi davranışlar – Örneğin, bazı insanlar kadınlardan çocuklara bakmaları, ev yemekleriyle ilgilenmeleri ve temizlik yapmaları beklenirken, erkeklerden mali işlerle ilgilenmeleri, arabalarıyla uğraşmaları ve ev içi bakım onarım sorunlarının üstesinden gelmeleri beklenir.

Meslekler – Bazı insanlar kadınlar için en uygun mesleklerin öğretmenlik ve hemşirelik olduğunu, erkekler içinse en uygun mesleklerin pilotluk, doktorluk ve mühendislik olduğunu düşünür.

Fiziksel görünüm – Örneğin, erkeklerin uzun ve kaslı olması beklenirken, kadınların ince ve zarif olmaları beklenir. Hem erkeklerden hem kadınlardan cinsiyetlerine göre klişeleşmiş kalıplara göre giyinmeleri ve görünmeleri beklenir (erkekler genellikle pantolon ve kısa saç modelleri, kadınlar ise elbise ve makyaj ile özdeşleşmişlerdir).

Hiperfeminite, “dişil” olduğuna inanılan klişeleşmiş davranışların abartılmasıdır. Aşırı feminen insanlar, “kadınsı” olduğuna inandıkları nitelikleri abartırlar. Bu nitelikler, pasif, saf, cinsel açıdan deneyimsiz, yumuşak, zarif, besleyici ve edilgen olmayı içerebilir.

Hipermaskülinite, “eril” olduğuna inanılan klişeleşmiş davranışların abartılışıdır. Hipermaskülanite bireyleri, “eril” olduğuna inandıkları nitelikleri abartır. Diğer erkeklerle rekabet etmeleri ve feminen bireylere saldırgan davranmaları gerektiğine, dünyevi, cinsel açıdan deneyimli, duyarsız, iddialı ve talep ederek hükmetmek zorunda olduklarına inanırlar.

Bu abartılı toplumsal cinsiyet klişeleri insanlar arasındaki ilişkileri zorlaştırabilir. 

Aşırı feminen insanların partnerleri tarafından fiziksel ve duygusal istismara maruz kalma olasılıkları daha yüksektir. 

Hipermaskülen insanların eşlerine fiziksel ve duygusal olarak baskı kurmaları daha olasıdır.

Toplumsal cinsiyet klişeleri zararlıdır, çünkü insanların kendilerini ve duygularını tam olarak ifade etmelerine izin vermezler. Örneğin, eril bireylerin, ağlamalarına, hassas duygularını ifade etmelerine izin vermezler. Feminen bireylerinse bağımsız, akıllı ya da iddialı olmalarına müsaade edilmez. 

Toplumsal cinsiyet rollerinin yıkılması, herkesin kendi benliğini en iyi biçimde yaşamasına izin verir.

Toplumsal Cinsiyet Stereotipleri İle Nasıl Mücadele Edebilirim?

Muhtemelen etrafınızdaki toplumsal cinsiyet stereotiplerini görüyorsunuzdur. Ayrıca cinsiyetçiliği veya cinsiyete dayalı ayrımcılığı görmüş veya yaşamış olabilirsiniz. Bu algılara karşı mücadele etmenin, herkese – cinsiyet veya cinsiyet kimlikleri ne olursa olsun – eşit ve değerli hissetmeleri için yardım etmenin yolları vardır.

Dikkat edin – Dergiler, TV, film ve internet negatif cinsiyet stereotipleri ile doludur. Bazen bu stereotipler belirtilmediği sürece insanların bunları görmesi zordur. O kişi olun! Arkadaşlarınız ve aile üyelerinizle gördüğünüz eşitsizlikler/ayrımcılıklar hakkında konuşan ve cinsiyetçiliğin ve cinsiyet stereotiplerinin nasıl zarar verebileceğini anlamalarına yardımcı olan kişi.

Canlı bir örnek olun. Arkadaşlarınız ve aileniz için bir rol model olun. Cinsiyet kimlikleri ne olursa olsun insanlara saygı gösterin. Toplumun cinsiyet klişeleri ve beklentileri ne olursa olsun, insanların kendilerini ve gerçek niteliklerini ifade edebilmeleri için güvenli bir alan yaratın.

Düşüncenizi açıkça belirtin! Birisi şahsen, cinsiyetçi şakalar ve yorumlar yapıyorsa, onlara meydan okuyun.

Bir deneyin.İnsanlara göre cinsiyetinize uygun olmayan bir şeyleri denemek istiyorsanız ve bunu yaptığınız zaman bir zarar görmeyeceğinize inanıyorsanız deneyin. İnsanlar sizin bilgilerinizden etkilenecek ve faydalanacaklardır.

Bu alanda mücadele ediyorsanız, yalnız değilsiniz. Güvenilir bir ebeveyn, arkadaş, aile üyesi, öğretmen veya danışmanla konuşmanız size yardımcı olabilir.

2 Responses

  1. Anonim dedi ki:

    Emeğinize sağlık..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.